नेपालको प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा चालु आर्थिक वर्षमा पर्यटकको समग्र आगमनमा वृद्धि देखिएको छ। तर, तथ्याङ्कको सुक्ष्म विश्लेषण गर्दा यो वृद्धि पूर्णतया आन्तरिक (नेपाली) पर्यटकको उत्साहजनक आगमनमा निर्भर रहेको र विदेशी पर्यटकको सङ्ख्यामा भने गिरावट आएको देखिएको छ।

निकुञ्ज कार्यालयले उपलब्ध गराएको तथ्याङ्क अनुसार चालु आर्थिक वर्षको समीक्षा अवधि (फागुन मसान्तसम्म) मा निकुञ्ज र मध्यवर्ती सामुदायिक वनहरू भ्रमण गर्ने पर्यटकको कुल सङ्ख्या १ लाख ६८ हजार ६ सय ९५ पुगेको छ। यो सङ्ख्या गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा १२ हजार ४ सय १२ ले बढी हो। गत वर्ष यसै अवधिमा १ लाख ५६ हजार २ सय ८३ पर्यटकले निकुञ्ज भ्रमण गरेका थिए।

आन्तरिक पर्यटकको छलाङ, विदेशी घटे निकुञ्जका सूचना अधिकारी अविनास थापा मगरका अनुसार, यस वर्ष नेपाली पर्यटकको सङ्ख्यामा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। गत वर्ष ८१ हजार २ सय ४६ नेपाली पर्यटक आएकोमा यस वर्ष त्यो सङ्ख्या बढेर १ लाख ४ हजार ९६ पुगेको छ। यसले नेपालीहरूमा आन्तरिक पर्यटनको संस्कृति र प्रकृतिप्रतिको मोह बढ्दै गएको स्पष्ट पार्छ।

यद्यपि, विदेशी मुद्रा आर्जनको मुख्य स्रोत मानिने बाह्य पर्यटकको आवागमन भने सन्तोषजनक छैन। तथ्याङ्क अनुसार सार्क र अन्य विदेशी राष्ट्रबाट आउने पर्यटकको सङ्ख्या ओरालो लागेको छ।

• सार्क मुलुकका पर्यटक: गत वर्ष १४ हजार २ सय ७ रहेकोमा यस वर्ष घटेर जम्मा ९ हजार ५ सय ४४ जनामा सीमित भएको छ।

• अन्य देशका पर्यटक: गत वर्ष ६० हजार ८ सय ३० रहेकोमा यस वर्ष घटेर ५५ हजार ५५ जना मात्र चितवन पुगेका छन्।

समग्रमा पर्यटकको सङ्ख्या बढेको देखिए पनि अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकको सङ्ख्या घट्नुले बाह्य पर्यटन प्रवर्द्धनमा सरोकारवाला निकायले थप रणनीतिक कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकतालाई औंल्याएको छ। पर्यापर्यटनबाटै साढे १६ करोड बढी राजस्व पर्यटक आगमनसँगै निकुञ्जको राजस्व सङ्कलनमा पनि पर्यापर्यटनको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो देखिएको छ। चालु आर्थिक वर्षमा निकुञ्जले कुल १७ करोड ५७ लाख ५६ हजार ३ सय २५ रुपैयाँ राजस्व सङ्कलन गरेको छ।

यसमध्ये निकुञ्जको भ्रमण र पर्यापर्यटन गतिविधिबाट मात्रै १६ करोड ६३ लाख २४ हजार १ सय रुपैयाँ सङ्कलन भएको छ। यसबाहेक गैरकाठ वन पैदावर बिक्रीबाट ७० लाख ६८ हजार, दण्ड सजायबाट ७ लाख ५९ हजार र काठ दाउरा बिक्रीबाट ७१ हजार रुपैयाँ राजस्व उठेको छ।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज विशेषगरी दुर्लभ एक सिङ्गे गैँडा, पाटेबाघ, भालु, हात्ती, चित्तल, घडियाल गोही लगायतका वन्यजन्तु र विविध प्रजातिका चराचुरुङ्गीका लागि विश्वमै प्रसिद्ध छ। पछिल्लो तथ्याङ्कले चितवनको पर्यटनलाई आन्तरिक पर्यटकले बलियो आड दिएको देखाए पनि, दीर्घकालीन आर्थिक लाभ र अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन बजारमा नेपालको उपस्थिति बलियो बनाउन विदेशी पर्यटक भित्र्याउने विशेष प्याकेज र प्रवर्द्धनका कार्यक्रम ल्याउन जरुरी देखिन्छ।